ई-दिवाळी अंक डाउनलोड करण्यासाठी खालील बटणावर क्लिक करा.

नमस्कार,

टेक मराठीचा पहिला ई-दिवाळी अंक वाचकांच्या हाती देताना आम्हांस आनंद होत आहे.

नुकत्याच झालेल्या यशस्वी मंगळ मोहिमेमुळे भारत तंत्रज्ञानाच्या क्षेत्रात अग्रेसर आहे हे जगाला समजले.  संरक्षण, राज्यकारभार, वैद्यकिय सेवा, दळणवळण इत्यादि सर्व देशपातळीवर मह्त्वाच्या ठरणाऱ्या क्षेत्रामध्येही आपण तंत्रज्ञानाचा वापर करण्यास  सुरुवात केली आहे. या प्रगतीचा वेग अपेक्षेप्रमाणे आहे का किंवा तो अधिक चांगला असण्याच्या दृष्टीने काय करायला हवे होते हा एक स्वतंत्र चर्चेचा विषय होऊ शकेल. पण एक मात्र खरं की मुक्त अर्थव्यवस्था आणि जागतिकीकरण यामुळे सामान्य लोकांपर्यन्त तंत्रज्ञान पोहोचण्यास मदत झाली. यापुढची  सगळ्यात महत्त्वाची पायरी आहे ती म्हणजे तंत्रज्ञानाचा परिणमकारक वापर. याबाबतीत आपल्याला सामान्य माणसांच्या पातळीवर एक दरी दिसून य़ेते. ही दरी भाषेमुळे निर्माण झालेली आहे.  तंत्रज्ञान आणि इंग्रजी हे एक समीकरण झालेले आहे. त्यामुळे “इंग्रजी नसेल तर तंत्रज्ञान नाही” अशी अवस्था आहे.
टेक मराठी या संस्थेने  नेमकी हीच परिस्थिती ओळखून त्यावर उपायाच्या द्रुष्टीने काम सुरु केले. तंत्रज्ञानातील संज्ञांना मराठी प्रतिशब्द शोधणे हा उद्देश न ठेवता फ़क्त मराठीतून ते समजावून सांगणे हा उद्देश ठेवला. प्रस्तुत दिवाळी अंक हा त्याच प्रयत्नांचा एक भाग आहे.
या दिवाळी अंकामध्ये तंत्रज्ञानाविषयी विविधांगी  माहिती आणि मनोरंजन आहे. लेखक, उद्योजक यांच्या  मुलाखती, अॅन्ड्रॉईड आणि त्यावर आधारित अॅप्स बद्दल माहिती, आपल्या अवतीभवती नेहमीच दिसण्याऱ्या एम्बेडेड सिस्टीम्स इत्यादी सर्व आहेच पण  तंत्रज्ञानाच्या वापराबद्दल अंतर्मुख करणारे लेख/कविताही आहेत.
वाचकांनी  हा ज्ञानाचा ठेवा अवश्य अनुभवावा आणि ह्स्तांतरित करावा, ही नम्र अपेक्षा आहे.
प्रशांत दत्तात्रय पुंड
संपादक

 

ई-दिवाळी अंक डाउनलोड करण्यासाठी खालील बटणावर क्लिक करा.

 

प्रकाशन :टेक मराठी ई दिवाळी अंक २०१४

नमस्कार,

टेक मराठीस आपण वाचकांनी नेहमीच उत्तम प्रतिसाद आणि प्रोत्साहन दिले. त्याचमुळे लेख, कार्यशाळा, कार्यक्रम यापुढील टप्पा म्हणून आज टेक मराठीचा पहिला-वहिला दिवाळी अंक आपल्या हाती देताना आम्हांस अतिशय आनंद होत आहे.
तंत्रज्ञान हे आज अविभाज्य अंग झाले आहे. प्रत्येक क्षेत्रात तंत्रज्ञान माणसाला मदत करते आहे . यांची विविध अंगे जाणून घ्यायला, काही मजेशीर अनुभव, कविता, कथा, लेख आणि काही विशेष मुलाखती या साऱ्यांचा मेळ साधून नविन लोगोसह एक परिपुर्ण ई-अंक आपल्यासमोर सादर करीत आहोत.
आपले अभिप्राय जाणून घेण्यास आम्ही उत्सुक आहोत. हा ई-अंक PDF स्वरूपात उपलब्ध आहे.  http://wp.me/PRgxJ-nG या ठिकाणाहून तुम्ही डाऊनलोड करू शकता.
आपल्या मित्रांना, आप्तांना जरूर शेअर करा.
धन्यवाद!
 

GIT : आपल्या computer वर install कसे करायचे? [भाग ३]

आपण मागील लेखात पाहिल्याप्रमाणे, आपल्याला लागणारी  पहिली गोष्ट म्हणजे GIT!
GIT ही प्रणाली आपल्या मशीनवर install करण्यासाठी http://git-scm.com/downloads येथून ती download करावी आणि पुढीलप्रमाणे ती install करता येईल.
Linux वर फक्त खालील command Terminal मध्ये run केली, की GIT install होईल.
sudo apt-get insall git-core
Windows वर तुम्ही download केलेली exe run करा.
GIT Install1
येथून “Next ” Click करा.

GIT Install2

हे License Agreement आहे. येथून “Next ” Click करा.

 

GIT Install3

ह्या ठिकाणी आपल्याला आपल्या सोयीनुसार path देता येतो. येथून “Next ” Click करा.

GIT Install4

GIT Install5

GIT Install6

वरील सर्व ठिकाणी आपण काहीही बदल न करता फक्त “Next” करत रहा.

 

GIT Install7

GIT Install8

 

त्यानंतर Installation चालू होईल आणि ही शेवटची स्क्रीन दिसेल. तुमच्या मशीनवर GIT install झाले असेल.

आपल्या “Programs” मध्ये “GIT Bash”अशा पर्यायाची भर पडलेली दिसेल.

आता राहिले Smartgit, ते आपण पुढील भागात पाहू.

 

GIT वापरायचे कसे ? [भाग -२]

GIT Image

आपण मागील लेखात पाहिल्याप्रमाणे GIT  ही  एक प्रणाली  आहे. तर ही प्रणाली वापरण्यासाठी  आपल्याला  नेमके  काय  काय गरजेचे  आहे ?
१)GIT
२)GIT Client
३)Hosting Provider
यापैकी  प्रत्येक  गोष्टीची  अधिक  विस्ताराने  माहिती  घेऊ.

  • GIT :   ही  प्रणाली आपल्याला  आपल्या  computer   वर  install  करावी  लागते.  मागील  लेखात  सांगितल्याप्रमाणे  GIT  मोफत  उपलब्ध  आहे .
    http://git-scm.com/downloads या  ठिकाणावरून  ते  download  करता  येते. जर  तुम्ही  Linux  वापरत  असाल  तर तुमच्या Terminal  मध्ये
    $ apt-get install git Command run करा .
  • GIT  Client :  GIT  हे  commands  वापरून  चालवता  येते. परंतु  आपल्या  सुलभतेसाठी  काही  clients  म्हणजे  अशी  softwares  जी  तुम्हाला  GIT  command  साठी काही  user interface  उपलब्ध  करुन  देतात. याद्वारे  तुम्ही अत्यंत  साध्या  सोप्या  गोष्टी  वापरून  GIT  शिकू  शकता.
    यासाठी  उपलब्ध  असलेला  Smart GIT  हा  पर्याय  आपण  पुढच्या  लेखामध्ये  पाहू.
  • HostingProvider :.
    यासाठी  देखील  काही  पर्याय  उपलब्ध  आहेत.
    १) GIT  Hub
    २)Bit Bucket

तर  वरील  प्रत्येक  गोष्ट  GIT  implement  करण्यासाठी  आवश्यक  आहे. परंतु  त्याही  आधी  काही  संज्ञा (Terminologies ) आपल्याला  माहीती  असणे  गरजेचे  आहे .
१)Repository-  आपला code व फाईल्स ज्या आपल्याला GIT वापरून जतन करायच्या आहेत त्या ज्या डिरेक्टरीमध्ये आहेत ती आपली “Repository”, म्हणजेच “Storage Location”.
२)GIT  commands – GIT वापरण्यासाठी काही commands आपल्याला माहीत असणे आवश्यक आहे.

git init: एखादी डिरेक्टरी आपल्याला “Repository” म्हणून घोषित करायची असेल तर त्यासाठी ही command वापरली जाते.

git status: आपल्या Repository चे status जाणून घेण्यासाठी ही command वापरली जाते. कोणत्या फाईल्सची भर पडलेली आहे(GIT द्वारे न जोडलेल्या), कोणत्या फाइल्स बदलल्या आहेत, कोणत्या काढून टाकल्या आहेत याची सर्व माहिती ह्या command द्वारे मिळते. प्रत्येक वेळी ही command run करणे फायद्याचे ठरते कारण सगळे बदल आपल्याला लगेच लक्षात येतात.

git pull: एकापेक्षा जास्त लोक जर repository वापरत असतील तर त्यांनी केलेले बदल आपण समाविष्ट करून घेणे आवश्यक आहे. त्यासाठी ही command वापरली जाते. आपण केलेल्या बदलांना धक्का न लावता ही command ते बदल समाविष्ट करून घेते.

git commit: आता आपण बदल केलेल्या फाइल्स git मध्ये अद्ययावत करणे हे काम commit ही command करते. त्याचप्रमाणे, काय बदल केले ह्याची माहिती सुद्धा आपण या command द्वारे लिहून ठेऊ शकतो. त्यासाठी git commit -m “आपण केलेला बदल ” अशी वापरावी.

git push: आपण केलेले बदल इंटरनेटवरील repository वर म्हणजेच “Remote  repository”वर टाकायचे असल्यास ही command वापरली जाते. या command द्वारे आपण केलेले सर्व बदल एका version मध्ये सुरक्षित रहातात.

या commands जर वापरून पाहायच्या असतील तर GIT ने त्यांच्याच साईटवर एक छान सोय दिली आहे.

http://try.github.io/levels/1/challenges/3 येथे जाऊन तुम्ही या commands प्रत्यक्ष वापरून पाहू शकता.

git ही अतिशय सोपी आणि उपयोगी गोष्ट आहे. आता हे सर्व configuration आपल्या कॉम्पुटरवर कसे करायचे ते पुढील लेखात पाहू.

 

GIT: म्हणजे नेमके काय? [भाग -१]

GIT Image
GIT : म्हणजे नेमके काय?
खरे तर GIT म्हणजे Version Control And Source Code Management System
Version म्हणजे आवृत्ती. मग कशाची आवृत्ती? आपण GIT म्हणजे फक्त Software प्रोजेक्ट्स संदर्भातच वापरली जाणारी प्रणाली असे ऐकले असेल. पण या क्षेत्रात जरी ती मोठ्या प्रमाणात वापरली जात असेल तरी कोणत्याही प्रकारची फ़ाईल आपण GIT मध्ये संलग्न करून वापरू शकतो. म्हणजेच GIT ही Document Control System म्हणूनही वापरली जाते. Software प्रोजेक्ट्स बाबतीत बोलायचे झाल्यास, आपण लिहिलेला कोड (code) एकत्रितपणे पण प्रत्येक वेळी नव्या आवृत्तीप्रमाणे संचय करणारी एक व्यवस्था म्हणजे GIT.

आता उदाहरण द्यायचे झाल्यास, समजा, २ लोक एकाच प्रोजेक्टवर काम करत आहेत. मग आता जर एकाने काही काम केले आणि दुसऱ्याने काही आणखी काम केले तर आपल्याला ह्या दोन गोष्टी एकत्र करायला काय करावे लागेल? एका ठिकाणाहून Copy आणि दुसरीकडे Paste:) बरोबर ना? मग ह्या प्रकारात इकडे-तिकडे काहीतरी गोंधळ होतात आणि चालणारे software चालेनासे होते. त्याचप्रमाणे जर बदल केलेली प्रत्येक आवृत्ती आपणांस सांभाळायची असेल तर काय? एकाच ठिकाणी दोघांना बदल करायचा असेल, तर काय? आता केलेले बदल नाहीसे करून पूर्ववत करायचे असेल तर? एका तयार आवृत्तीपासून परत २-३ वेगळ्या आवृत्ती करायच्या असल्यास काय? असे अनेक प्रश्न आहेत ज्यांचे उत्तर आहे GIT!
म्हणजे वर दिलेले सर्व घटनाक्रम लक्षात घेऊन त्या सर्व बाबींसकट तुमच्या source code ची काळजी घेणारी ही एक प्रणाली आहे.

जशी GIT ही एक प्रणाली आहे त्याचप्रमाणे आणखी काही प्रणालीदेखील अस्तित्वात आहेत जसे की, SVN, Mercurial इ. मात्र या लेखमालेत आपण GIT विषयीच शिकणार आहोत.

GIT च्या इतिहासाविषयी थोडेसे:
GIT प्रणाली तयार होण्यामागे एक गोष्ट दडलेली आहे. आपल्याला माहित आहे की Linux कर्नल हे Open Source आणि अतिशय व्यापक प्रोजेक्ट आहे. ह्या प्रोजेक्टवर अनेक जण काम करत असल्याने लहान लहान तुकड्यामध्ये ते विकसीत झाले.Linux च्या सुरवातीच्या बऱ्याच काळात (१९९१ ते २००२) वेळोवेळी केलेले बदल archived फाईल्सच्या माध्यमात संग्रहीत केले जात. २००२ मध्ये मात्र यासाठी linux community, BitKeeper नावाची एक Propritory DVCS System वापरु लागले. २००५ मध्ये मात्र Linux आणि ही कंपनी यांत वाद झाल्याने ही मोफत सेवा बंद करण्यात आली. आणि हीच गोष्ट Linux Community, प्रामुख्याने लायनस टोरव्हॉल्ड्स (Linus Torvalds) Linux चा जनक, ह्यांना GIT निर्माण करण्यास प्रेरक ठरली व GIT चा जन्म झाला.
ही सुविधा तयार करताना प्रामुख्याने खलील बाबींचा विचार करणात आला:

  • Speed (वेग)
  • Simple design (साधं-सोप्पं design )
  • Strong support for non-linear development (thousands of parallel branches)
  • Fully distributed
  • Able to handle large projects like the Linux kernel efficiently (speed and data size)

२००५ पासून linux ही वापरण्यासाठी अतिशय सुलभ आणि वरील सर्ब बाबी अंतर्भूत असलेली सक्षम प्रणाली म्हणूनच सर्वमान्य आहे.
GIT हे मोफत उपलब्ध असून GNU( General Public License) च्या अंतर्गत वितरीत केले जाते.

GIT कसे वापरायचे, त्यासाठी कोणकोणते मार्ग उपलब्ध आहेत हे आपण पुढील भागात पाहू.

(छायाचित्र : आंतरजालावरून साभार)

 

लिनक्स (Linux) विषयी थोडेसे

हा पुर्वप्रकाशीत लेख, प्रसाद मेहेंदळे ह्यांनी लिहिला असुन तो येथे उपलब्ध आहे, टेक मराठीच्या वाचकांसाठी तो येथे पुनःप्रकाशीत करत आहोत.

उबंटू लिनक्स हा, लिनक्स या कार्यकारी प्रणालीचा (operating system) एक पर्याय  आहे. या लेखात
लिनक्स आणि मुक्त प्रणालींविषयी जास्त माहिती देत आहे.

लिनक्स ही काही केवळ एक संगणक प्रणाली नाही. ती एका जागतिक चळवळीचा
महत्वाचा भाग आहे. सारे जग एकाच अर्थधर्माचे पालन करत असताना, संगणक हा
त्यातला महत्वाचा घटक बनला आहे हे सगळ्यांनाच मान्य आहे. या
अतिमहत्वाच्या घटकावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी वाटेल ते करण्याची तयारी
असणाऱ्या सॉफ्टवेअर कंपन्यांनीही धसका घ्यावा असे तत्वज्ञान लिनक्स मागे
आहे.

लिनक्स लोगो

लिनक्स लोगो

ज्यावेळी संगणक क्षेत्रात घडवल्या जाणाऱ्या प्रत्येक निर्मितीची केवळ
दामदुप्पटच नव्हे तर कैक पट वसुली करण्याची पद्धत होती, त्यावेळी मुळच्या
फिनलंडच्या आणि नंतर अमेरिकास्थित लिनस टोरवाल्ड्स या संगणक तज्ञाने
मोठ्या संगणकावर वापरल्या जाणाऱ्या युनिक्स या कार्यप्रणाली सारखी
ताकदवान आणि तिच्याशी नाते सांगणारी नवी प्रणाली व्यक्तिगत संगणकांसाठी
लिहिली…. खरे तर त्याचा गाभा तयार केला. आणि इंटरनेट वरून तो इतरांसाठी
खुला केला. जगभर पसरलेल्या संगणक तज्ञांना तो आवडला. नंतर त्यांनी त्या
गाभ्यावर अवलंबून अशी कार्यकारी प्रणाली जन्माला घातली. वाढवली. आता या
बाळाने चांगलेच बाळसे धरले आहे.

त्याही आधी रिचर्ड एम्. स्टॉलमन या संगणकतज्ञाने असा विचार मांडला की
प्रत्येक संगणक प्रणाली मुक्त असायलाच हवी. हा विचार त्याने मग त्याच्या
फ्री सॉफ्टवेअर फौंडेशन या संस्थेमार्फत जगभर पसरवला. या विचारांमधील मूळ
तत्व असे की प्रत्येक प्रणाली व त्यातील प्रोग्राम्स सर्वांना
वाचण्यासाठी, कॉपी करण्यासाठी , वापरण्यासाठी आणि बदल करून सुधारणा
करण्यासाठी खुले असायलाच हवेत. हा खुलेपणा-स्वातंत्र्य ‘ फ्री ‘ या
शब्दात अभिप्रेत आहे.

तलवारी पेक्षा तराजू बरा या न्यायाने नवनिर्मिती, उत्पादन व विक्री याचा
वापर इतरांवर ताबा मिळवण्यासाठी करण्याचे तंत्र, यंत्रसंस्कृतीने रुजविले
आणि बाजाराचे रूपांतर रणांगणात केले. अशा काळात उत्पादनाच्या
वापरकर्त्याला ते उत्पादन बनवण्याची प्रक्रिया सांगून टाकून, त्याची
इच्छा आणि कुवत असेल तर त्या उत्पादनात बदल, सुधारणा करण्याचे
स्वातंत्ऱ्य देणारे हे तत्वज्ञान स्टॉलमन यांनी मांडले. ज्या बाजारात
एखादी वस्तू विकताना किंवा विकण्यासाठी दुसरी वस्तू फ्री म्हणजे फुकट
देणारी फसवी युक्ती वापरली गेली, तिथेच फ्री या शब्दाचा दुसरा अर्थ –
स्वातंत्र्य , निदान संगणकाच्या क्षेत्रात तरी प्रत्यक्षात आला आहे.

लिनक्स ही फ्री ऑपरेटिंग सिस्टीम आहे. पण याचा नेमका अर्थ काय हे नीट
समजून घेऊया. त्यासाठी संगणकीय क्षेत्रातल्या काही पारिभाषिक संज्ञांचा
परीचय करून घ्यावा लागेल.

संगणक म्हणजे आपल्या समोर दिसणारा पडदा, कीबोर्ड, माऊस आणि त्याचा मेंदू.
या मेंदूला मायक्रो प्रोसेसर म्हणतात. संगणकाच्या विविध भागांशी आणि
वापरणाऱ्याशी संपर्क निर्माण व्हावा यासाठी आणि विविध कामे करणाऱ्या
प्रणाली वापरता याव्यात म्हणून एक मूलभूत संगणक प्रणाली संगणकाच्या
स्मृतिकक्षात भरावी लागते. ती कार्यकारी प्रणाली होय. प्राण्याचे पिल्लू,
अगदी लहान असतानाही पहाणे , ऐकणे, हालचाल करणे, आवाज काढणे अशा अनेक
प्राथमिक क्रिया करू शकते. या करण्यासाठी या पिल्लाकडे जी प्रणाली असते.
तशीच संगणकाची कार्यकारी प्रणाली असते. एकदा या क्रिया करता यायला
लागल्या की मग इतर गोष्टी ते पिल्लू शिकू शकते. नंतर शिकण्याच्या
गोष्टींची तुलना आपल्याला संगणकात वापरल्या जाणाऱ्या इतर उपयुक्त
प्रणालींशी करता येते. या प्रणालींना इंग्रजीत अँप्लिकेशन सॉफ्टवेअर
म्हटले जाते. यात कचेरीत वापरल्या जाणाऱ्या ऑफिस सूट, हिशेब प्रणाली,
चित्रे काढण्याची प्रणाली या सारख्या प्रणालींचा अंतर्भाव करता येईल.

संगणकाची एकूण परिणामकारकता त्यावरील कार्यकारी प्रणालीवर अवलंबून असते.
जगभर प्रसिद्ध असलेली आणि अनेक ठिकाणी वापरली जाणारी विंडोज ही प्रणाली,
अनेकांना ठाऊक असते. हल्लीच निरनिराळ्या कारणांमुळे लिनक्सचे नाव
आपल्यापैकी अनेकांच्या कानावर आहे. साधारणपणे विंडोज वर ज्या ज्या गोष्टी
करता येतात, त्या सर्व लिनक्स वर करता येतातच. पण अनेक बाबतीत लिनक्स
जास्त सरस आहे. पूर्वी लिनक्स ही फक्त अभियंते आणि शास्त्रज्ञ यांनी
वापरण्याची प्रणाली होती. माऊसचा कमी वापर आणि उपयोजित प्रणालींची कमी
संख्या, आणि लोकप्रिय विंडोजच्या पेक्षा वेगळ्या आज्ञा या कारणांमुळे
लिनक्स लोकाभिमुख झाली नाही. आता मात्र, गेल्या काही वर्षात जागतिक
संगणकतज्ञांच्या एकत्रित प्रयत्नांमुळे या सर्व अडचणींवर मात करून
लिनक्सने आपले प्रभावक्षेत्र प्रचंड वाढवले आहे.

“लिनक्समधे असे काय आहे की ज्यामुळे आम्ही विंडोजचा वापर बंद करून लिनक्स
वापरावे ?” हा अनेकांचा प्रश्न असू शकतो. त्यातल्या अनेकांना आपल्या
संगणकाबरोबरच “आणतानाच बसवून मिळालेली ” जागतिक दबदब्याची विंडोज प्रणाली
वापरायला लायसेन्स लागते आणि त्यासाठी सुमारे ४-५ हजार रुपये जादा मोजावे
लागतात याची कल्पनाच नसते. पण “तसे सगळेच तर करतात ” या सबबीवर या कडे
दुर्लक्ष केले जाते. “तसे असेल तर मग आता पर्यंत आमच्यावर काहीच कारवाई
का झाली नाही ?” या त्यांच्या प्रश्नाचे अजिबात उत्तर न देता लिनक्स का
वापरावे या प्रश्नाचे उत्तरआता आपण पहाणार आहोत.

लिनक्स वापरावे कारण त्याची संगणकावर प्रतिस्थापना करणाऱ्या सी.डी. मधेच
ही प्रणाली इतरांना कॉपी करून देण्याचे
स्वातंत्र्य देणारे लायसेन्स अंतर्भूत असते.

लिनक्स वापरावे कारण, लिनक्स स्थापना करण्याची सी.डी. आपल्याला कोऱ्या
सी.डी. पेक्षा थोड्या जास्त किमतीत (सुमारे २५ ते १०० रु.) उपलब्ध होऊ
शकते. किंवा तुमच्या मित्राकडून मोफत मिळू शकते.

लिनक्स वापरावे कारण ते वापरणे अवघड नाही फक्त थोडेसे वेगळे आहे.

लिनक्स वापरावे कारण ढोबळ मानाने पहाता त्याला व्हायरसचा त्रास होऊ शकत नाही.

लिनक्स वापरावे कारण ते महिनोन्महिने दिवस रात्र अविरत चालू शकते. ते
स्थिर आहे. त्याच्या वरील प्रणाली सहजासहजी कोलमडून पडत नाहीत.

लिनक्स वापरणे अधिक सुरक्षित आहे कारण ते पारदर्शी आहे. या प्रणालीचे
सर्व अंतरंग सर्वांना पहाण्यासाठी खुले आहेत. त्यामुळे कोणतीही
आक्षेपार्ह गोष्ट करणारी प्रणाली त्यात लपवणे अवघड आहे. आपण माहितीच्या
जालात विहार करताना आपला संगणक इतर संगणकांना जोडलेला असतो. अशा वेळी
ज्या प्रणाली पारदर्शक नसतात त्या वापरकर्त्यासाठी धोकादायक ठरू शकतात.
विशेषतः संशोधन करणाऱ्या प्रयोगशाळा व व्यक्ती, राष्ट्रीय संरक्षणाबाबतची
गुपिते संभाळणारे संगणक, किंवा लहान मोठ्या कंपन्यांचे आर्थिक व्यवहार
अपारदर्शी प्रणाली वापरल्याने असुरक्षित असतात.

लिनक्स वापरावे कारण या प्रणालीत होणाऱ्या सुधारणा तत्परतेने आणि सहजपणे
आपल्यापर्यंत पोहोचतात.

लिनक्स वापरावे कारण जागतिक दर्जाच्या प्रणाली कशा लिहिल्या आहेत ते
संगणकशास्त्राच्या विद्यार्थ्यांना समजू शकते. या विद्यार्थ्यांना विविध
प्रणाली लिहिण्यासाठीची अवजारे ती प्रणाली प्रस्थापित करतानाच संगणकावर
घेता येतात. ही अवजारे मुक्त आणि मुफ्त असल्याने त्यासाठी
विद्यार्थ्यांना कोणताही वेगळा खर्च करावा लागत नाही (किंवा चोऱ्या
कराव्या लागत नाहीत).

संगणकाचा हा आत्मा असा जवळजवळ फुकट वाटणे कोणाला कसे परवडते हा प्रश्न
अनेकांना पडू शकेल. जगभरातले लाखो संगणकतज्ञ आपापल्या (फारसे न आवडणारे
काम असणाऱ्या) नोकऱ्या संभाळून घरी आल्यावर संगणकावर ही नवी निर्मिती
करतात. त्यांचा पोटाचा प्रश्न सुटलेला असतो, पण निर्मितीचे वेड त्यांना
स्वस्थ बसू देत नाही. अशा वेळी मुक्त आणि मुफ्त लिनक्सवर त्यांनी
लिहिलेली प्रणाली अनेकांच्या उपयोगी पडू शकते. उपयुक्ततेत कणभरही कमी
नसणारी ही प्रणाली, विकण्याची त्यांना इच्छा नसते किंवा तसली धडपड
करण्याची त्यांची कुवत नसते वा त्यांना तेवढा वेळ नसतो. मग पडेल भावात
कोणातरी बड्या दादाला (बिग ब्रदर) ती विकण्यापेक्षा लिनक्स मार्फत
जगभरच्या लोकांनी ती वापरली यातच त्यांचा आनंद असतो.

लिनक्सचे यश दडले आहे ते ज्या परवान्याखाली ते वितरित केले जाते त्या
परवान्याच्या (लायसेन्स) रचनेत. हा परवाना (GNU-GPL) या नावाने प्रसिद्ध
आहे. या परवान्यातील कळीचा शब्द आहे स्वातंत्र्य. ही कार्यकारी प्रणाली
वापरण्याचे, कॉपी करण्याचे, इतरांना वाटण्याचे, ती वाचून त्यात योग्य ते
बदल करून सुधारणा करण्याचे आणि ती विकण्याचेही स्वातंत्र्य. विविध
संगणकतज्ञांनी इंटरनेटवर ठेवलेल्या त्यांच्या (GNU-GPL परवाना असणाऱ्या)
मुक्त निर्मिती, विविध कंपन्या उतरवून घेतात. त्या एकत्र करतात आणि नंतर
विकतात. मोठ्या कंपन्या त्यांच्या कडून या प्रणाली विकतही घेतात. कारण
मोठ्या कंपन्यात काम करणाऱ्या लोकांचा वेळ वाचवण्यासाठी मोठ्या कंपन्या
लिनक्स कंपन्यांकडून अडचणी सोडवण्याची सेवा मिळवतात. असे घडते कारण
(GNU-GPL) परवाना कशाचीही सक्ती करत नाही .अगदी प्रणाली फुकट
वाटण्याचीही.

भारतीय संगणक तज्ञांचा यात काय सहभाग आहे ? काही सन्माननीय अपवाद वगळता
अगदी थोडासाच. भारतीय बुद्धिमत्ता सेवा क्षेत्रात थोडीशी पुढे आहे पण
नव्या उपयुक्त प्रणाली लिहिण्यात मात्र नाही हे मान्य करावेच लागेल.
म्हणूनच कमी किंवा शून्य खर्चाची पण अतिशय ताकदवान लिनक्स वापरून नव्या
उपयुक्त प्रणाली लिहिणे आणि नंतरच्या सेवा दिल्या बद्दल युरो किंवा डॉलर
मिळवणे हा मार्ग नक्कीच श्रेयस्कर ठरेल.

प्रणाली वापरण्यातल्या अडचणी सोडवण्यासाठी नेहमी लिनक्स कंपन्यांकडेच धाव
घ्यावी लागते असेही नाही. जगभर चालू असणारे लिनक्स वापरणाऱ्यांचे गट
(Linux User Groups) कोणाही लिनक्स वापरणाऱ्याला ही सेवा मोफत देतात.
पुण्यात असा गट पुणे लिनक्स यूजर् ग्रुप (PLUG) या नावाने कार्यरत आहे.
दोन हजार पेक्षा जास्त सदस्य असणारा हा गट लिनक्सचा प्रचार, प्रसार,
प्रशिक्षण ना नफा या तत्वावर करीत असतो.

तुम्ही जेव्हा लिनक्स वापरता किंवा दुसऱ्याच्या संगणकावर बसवता, तेव्हा
तो दुसरा, तुमचे गिऱ्हाइक बनत नाही .मित्र बनतो. लिनक्स वापरल्याने बड्या
दादाच्या खोडावरचे तुम्ही बांडगूळ बनत नाही ते सहजीवन असते. लिनक्स
वापरून तुम्ही एकाच कंपनीला जगात सर्वशक्तिमान आणि एकाच व्यक्तीला सर्वात
धनवान बनण्यापासून थोपवू शकता.

उद्या येऊ घातलेल्या सर्वव्यापी संगणकविश्वात वसुधैवकुटुंबकम् हा मंत्र
सांगणाऱ्या भारताला लिनक्स ही प्रणालीच सुयोग्य आणि श्रेयस्कर नाही काय?

(हा लेख उबंटू लिनक्स १०.०४ या लिनक्स प्रणालीचा आणि लिबर-ऑफिस या
उपयुक्त प्रणालीचा वापर करून टंकलिखित केला आहे.)

हा पुर्वप्रकाशीत लेख, प्रसाद मेहेंदळे ह्यांनी लिहिला असुन तो येथे उपलब्ध आहे, टेक मराठीच्या वाचकांसाठी तो येथे पुनःप्रकाशीत करत आहोत.

 

टेक मराठी कार्यशाळा जुलै २०१२

टेकमराठीतर्फे Microsoft Office  या विषयावर दि. २९ जुलै रोजी सकाळी ९ ते ४ या वेळात कार्यशाळा
आयोजित केली आहे.  त्याचा सर्वांनी अवश्य लाभ घ्यावा ही विनंती.
ही कार्यशाळा विनामुल्य आहे परंतु त्यासाठी नोंदणी करणे आवश्यक आहे. नोंदणी करण्यासाठी खाली दिलेल्या नंबरवर संपर्क साधा.
संपर्कासाठी क्रमांक -९७६६२७८०८०

  • विषय: ऑफिस

वक्ते: श्री. किरण कर्णिक

कधी : दि. २९-०७-२०१२

वेळ: सकाळी ९:०० ते ४:००

स्थळ: Symbiosis Institute Of Comp. Studies & Research(SICSR), अतुर सेंटर, गोखले क्रॉस रोड, मॉडेल कॉलनी, पुणे.

Google Map: http://bit.ly/93USLP

आपण सर्वांनी या सभेला अवश्य उपस्थित रहावं.

**ही सभा सर्वांसाठी विनामूल्य आहे.

 

टेक मराठी महामेळाव्याबद्दल अहवाल

टेक मराठी महामेळाव्याबद्दल अहवाल, टेक मराठी महामेळाव्यामधील प्रतियोगी श्री. राम गद्रे यांनी आम्हाला पाठविला. तो वाचकांसाठी जसाच्या तसा खाली देत आहे.

***  टेक मराठी महामेळावा ***
गद्रे परिवारातील सायली गद्रे कडून फेसबुकवर टेक मराठीचा महामेळावा दिनांक ७ व ८ जानेवारी २०१२ या दोन दिवशी असल्याचे समजले.या मेळाव्यास उपस्थित रहाण्याचे आमंत्रणच तिने दिले होते.या संबधीची थोडी माहितीपण तिने कळविली होती.हा मेळावा संगणकासंबधी असल्याचे लक्षात आल्यावर या मेळाव्यात भाग घेण्यासाठी अप्पा बळवंत चौकात रसिक साहित्य मध्ये पैसे भरून नोंदणी केली.आणि शनिवारी ७ जानेवारीला मॉडेल कॉलनीतील Symbiosis Institute of Computer Studies & Research मध्ये गेलो. तेथे सायली गद्रेची भेट झाली.रजिस्ट्रेशन झाल्यावर साधारण सकाळी साडेदहाचे सुमारास श्री.प्रकाश पुंड यांनी उपस्थितांचे व प्रमुख पाहुण्यांचे स्वागत केले.प्रमुख पाहुण्यांचे हस्ते दीप प्रज्वलन झाल्यावर
महा-मेळाव्याच्या कार्यक्रमाला सुरवात झाली. प्रमुख पाहुणे श्री.पानसरे यांनी उद्घाटनाचे भाषण केले.सध्याच्या युगात कॉप्यूटर म्हणजेच संगणकाला किती महत्व आहे आणि त्यात इंजिनियरिंग व इतर अनेक टेक्निकल विषय शिकतांना किंवा आत्मसात करतांना मराठीतून ते शिकणे किंवा शिकवणे गरजेचं झालं आहे.सामान्य लोकांना किंवा ज्येष्ठ नागरिकांना (ज्यांचा आतापर्यंत कॉंप्युटरशी फारसा संबंध आलेला नाही त्यांना) मराठीतून टेक्नॉलॉजी समजावी.अर्थात्‌ यावेळी इंग्रजीचा तिरस्कार न करता म्हणजेच प्रत्येकवेळी अगदी अबोध आणि बोजड मराठी प्रतिशब्दच न वापरता रुळलेले इंग्रजी शब्द वापरून मराठीतून उत्तम संवाद साधण्याचा प्रयत्न ही टेक-मराठी चळवळ करणार आहे किंवा करेल असे विचार मुख्य पाहुण्यांनी मांडले.मातृभाषेतून उत्तम संवाद सांधण्यासाठी व मराठी भाषेविषयी प्रेम व्यक्त करण्यासाठी हा महामेळावा आयोजित करण्यात आल्याचे प्रकाश पुंड यांनी सांगितले.उद्घाटनाचा कार्यक्रम उत्तम प्रकारे झाल्यावर उपस्थित participants अर्थात सहभागी श्रोत्यांचे दोन गट करण्यात आले,नवोदित आणि जाणकार असे.नवोदितांसाठी कॉप्यूटर विषयी प्राथमिक माहितीचा वर्ड,एक्सेल,पॉवरपॉईंट,इंटरनेट इत्यादी संबधीचा एक वर्ग आणि थोड्या माहिगारांसाठी दुसरा.यामाहितगारां -साठीच्या वर्गात श्री.अनिल परांजपे यांनी facebook व twitterविषयी माहिती दिली.Twitterसंबधीचांगली माहिती मिळाली.बरेच अभिनेते,राजकारणी या ट्विटरवर मत मांडतात,लिहितात असे समजले.यावर फक्त १४० characters पर्यंतच म्हणजे साधारण २ ओळी किंवा वाक्यच लिहिता येतात. असे समजले.सर्व वर्तमानपत्रांच्या ठळक बातम्या यावर पहाता येतात.त्या पेपरांच्या वेगवेगळ्या साईट्सवर जाण्याची गरज नाही.latest news पहाता येतात.येथे सतत updates होतात.त्यामुळे कोणतीही बातमी लवकर समजते.यावर अगदी कोणत्याही क्षेत्राची माहिती मिळू शकते.या सर्व चांगल्या गोष्टींमुळे परांजपे ट्विटरचा जास्त वापर करतात असे त्यांनी सांगितलं.Twitter ची वैशिठ्ये आणि त्याची उपयोगिता पहाता फेसबुक पेक्षा ट्विटर वापरणे अधिक सोयीस्कर असे लक्षात आले.हा वर्ग सम्पल्यावर थोडा वेळ नवोदितांच्या वर्गात गेलो.तेथे पल्लवी कदडी इंटरनेट संबधी माहिती देत होत्या,बऱ्याच शंका विचारल्या जात होत्या आणि त्या योग्य प्रकारे निरसन पण केल्या जात होत्या.ज्यांची मुले बाहेरगावी किंवा परदेशात आहेत त्यांना याचा नक्कीच उपयोग होणार आहे.मेल मध्ये मजकूर जरी मराठीत लिहून पाठविण्याची सोय असली तरी e-mail i.d.इंग्रजीतच लिहावा लागतो.(हा मजकूर लिहीत असतांना आज दि.१८ जानेवारी २०१२ च्या सकाळ मध्ये एक बातमी वाचली त्याप्रमाणे,वेबसाईट पहातांना संकेतस्थळांचे पत्ते आता मराठीतही लिहिणे शक्य होणार असल्याचे दिसून आले.जसे,www.e-sakal.comऐवजी आता www.ईसकाळ.भारत असे लिहिणे शक्य होणार आहे.सी-डॅक मध्ये झालेल्या संशोधनामुळे हे शक्य झाले आहे.आता या पुढची पायरी म्हणजे ई-मेल आय-डी मराठीत लिहून मेल पाठविता येईल अशी आशा करायला हरकत नाही.) जेवणानंतरच्या सत्रात ब्लॉग बनविणे,संकेतस्थळे वगैरेची माहिती मिळाली.
रविवार दि.८ जानेवारीला सकाळी पहिल्या सत्रात श्री.प्रसाद शिरगावकर यांनी मराठी वेबसाईट कशी तयार करायची या संबधी वर्ग घेतला.

याची प्राथमिक माहिती,डोमेन नेम,जावा,HTM,वेब सर्व्हर वगैरेची माहिती सांगितली.वेबसाईट तयार करण्याचा हेतू ( objective ),ती कोणासाठी बनवायची (Target Audience ),काय माहिती सांगायची,त्यातीलसाहित्य,वेबसाईटच्या मालकां बरोबर संपर्क कसा साधायचा,ही वेब साईटकायम स्वरुपी कि बदलती ( Static/Dynamic )ठेवायची,त्यात फोटो किंवा लेख टाकायचे कां इत्यादि गोष्टींचे पूर्ण नियोजन करूनच बेब साईट बनविणे चांगले व सोपे जाते आणि ती पूर्ण effective होते.या सत्रात उपस्थित असलेल्या सर्वांच्या वेबसाईट बनविण्याचा प्रयत्न होता.पण त्या लॅबमध्ये एकाचवेळी ५०/६० जण हजर असल्यामुळे इंटरनेट कनेक्शन मिळणे खूप वेळखाऊ होते.कनेक्शन लवकर मिळत नव्हते.त्यामुळे सर्वांच्या वेबसाईटस बनू शकल्या नाहीत.शिरगावकर सर मात्र “मिळेल,मिळेल,जरा सबुरीने”,असे गमतीचे आश्वासन देत होते.सर्वांनी घरी गेल्यावर वेबसाईट बनविण्याचा प्रयत्न करावा असे त्यांनी सांगितले.तसेच परत कधी तरी हा क्लास शक्य होईल तेथे घेऊ आणि राहिलेल्या गोष्टी पूर्ण करू असे त्यांनी सांगितले.बघुया परत कधी जमते ते.घरी प्रयत्न करायला हरकत नाही.( आजच्या म्हणजे १८ जानेवारी च्या महाराष्ट्र टाईम्स वर मटा सजेशन
मध्ये आकर्षक वेबसाईट बनविण्यासाठी एक साईट दिली आहे.ती म्हणजे,www.tiptopwebsite.com
आणि त्यात विविध टिप्स देण्यात आल्या आहेत असे वाचनात आले.जमेल त्यांनी त्यावरून प्रयत्न करावा.
फक्त ही साईट मराठीत आहे किंवा कसे माहीत नाही.)वेब साईट बनविता आली नाही तरी जेवणाची सुट्टी मात्र घ्यावीच लागली.
जेवणानंतरमराठी विकिपेडिया हा  विषय होता आणि वक्ते होते,मंदार  कुलकर्णी आणि “ माहितगार”  म्हणजे,विजय सरदेशपांडे.या  वर्तुळात ते माहितगार म्हणूनच  प्रसिद्ध आहेत.मंदार कुलकर्णी यांनी  प्रथम मराठी विकिपेडिया संबधी  प्राथमिक माहिती सांगितली.या  मराठी विकिपीडियाची स्थापना १ मी  २००३ रोजी झाली.हा जणू एक  विश्वकोशचआहे.अनेक गोष्टींची आणि  विषयांची माहिती यावरून उपलब्ध होते.यावर नवीन लेख तयार करता येतात,असलेल्या लेखांमध्ये भर घालता येते किंवा त्यात बदल करता येतो.त्यात काही चुका असल्या तर त्या दुरुस्त करता येतात.इंग्रजीतील चांगले लेख मराठीत अनुवादित करता येतात.या सर्व गोष्टी समजल्यावर खूप आनंद झाला.आता या साईटचा आपल्याला चांगला उपयोग करून घेता येईल.यानंतर सरदेशपांडे सरांनी मराठी विकिपिडीयाचा प्रत्यक्ष वापर करण्यासाठी काही उपयोगी टिप्स दिल्या.ई-सकाळ वरून एखादी बातमी निवडून-कि ज्यावर लेख वगैरे मराठी विकिपीडिया वर आलेला नाही ते चेक करून-दोघा,तिघांनी मिळून लेख तयार करण्यास सांगितले होते.पण बरेच जण नेटवरून त्या साईटवर प्रयत्न करीत होते त्यामुळे ती साईट मिळत नव्हती किंवा काहीतरी प्रॅाब्लेम येत होता त्यामुळे माहिती गोळा करून लेख तयार करणे पूर्ण होऊ शकले नाही.अखेर वेळ संपत आल्यामुळे प्रत्येकाने घरी जावून प्रयत्न करावा असे सांगण्यात आले .बघुया कधी जमते ते,काही जणांनी नक्कीच प्रयत्न केला असेल.निदान मराठी विकिपीडिया वरून आवश्यक असेल तेंव्हा माहिती मिळवून आपल्या ज्ञानात भर नक्कीच घालता येईल.माहितगार व त्यांच्या टीमचे आभार मानल्यावर तो तास संपला.
आता या सेमिनारचे शेवटचे सेशन होते,श्री.अतुल कहाते यांचे.त्यांनी मराठीत संगणक,मराठी टायपिंग या बाबतचे स्वत:चे अनुभव शेअर केले.एखादी कथा किंवा लेख आधी हाताने लिहून मग तो प्रकाशनासाठी पाठविणे यात खूपच वेळ जातो त्यापेक्षा जर कॉम्प्युटरवर मराठीत लिहिता आले तर सवयीने ते जलदगतीने करता येते,टायपिंग करत असतांना किंवा नंतर त्यात फार त्रास न घेता सुधारणा करता येते,
कागद फुकट जात नाहीत,लिहिलेले सेव्ह करून वेळ मिळेल तेंव्हा परत पुढे लिहिता येते.इंग्रजीतील चांगले साहित्य मराठी अनुवादित करण्यासाठी खूप स्कोप आहे..संगणकावरमराठी टायपिंग करण्याची स्फूर्ती त्यांनी विजय तेंडुलकर यांचे कडून घेतल्याचे सांगितले.विजय तेंडुलकर दिवसा बराच वेळ बसून आपल्या लॅपटॉपवरमराठी लिहीत असत असं त्यांनी सांगितलं.आपणपण आता संगणकावर चांगले मराठी लिहू या.
त्यांचे, सर्व उपस्थितांचे,सहकार्यांचे व सिंबायोसिस इन्स्टिट्यूटचे आभार मानून हा सेमिनार संपला.
प्रमुख पाहुणे- अतुल कहाते

टेक मराठीचे स्वयंसेवक-ओंकार, प्रशांत,निखिल, सिध्दार्थ,चैतन्य, गौरी,सायली, पल्लवी..

उत्साही श्रोते

—राम गद्रे.

 

मराठी विकिपीडिया संपादन – अवघड की सोपे?

सदर लेख श्री. मंदार कुलकर्णी यांनी लिहीला आहे. हा लेख सकाळ आवृत्तीत प्रकाशीत झाला होता. ते येथे पुन:प्रकाशीत करण्यात येत आहे.

 

विकिपीडिया

विकिपीडिया

इंटरनेटने अवघे जग अगदी कमी कालावधीमध्ये व्यापून टाकले आणि तो आपल्या जीवनचा एक अविभाज्य भाग झाला आहे. आज जगातली कोणतीही ताजी बातमी, ताजी घटना या सर्वात पहिल्यांदा इंटरनेट उपलब्ध होतात. ज्यांना विशिष्ट वेबसाइट ची माहिती हवी असते ते साहजिकच गुगल किंवा तत्सम सर्च इंजिन वर जातात. तर ज्या मंडळींना ज्ञान आणि माहिती हवी आहे ते विकिपीडियाचा वापर करतात. इंग्रजी विकिपीडियाच्या सर्च मध्ये कुठलाही शब्द टाकला की त्या संदर्भात संपूर्ण माहिती इंग्रजी विकिपीडिया वर उपलब्ध होते. याचे कारण आज इंग्रजी विकिपीडिया मध्ये जवळजवळ ३८ लाख लेख आहेत.

“मराठी विकिपीडिया” यात मागे नाही. २००३ च्या महाराष्ट्र दिनी “मराठी विकिपीडिया” ची सुरुवात झाली. मराठी जाणणारे अनेकजण यास सक्रीय हातभार लावत आहेत. “वसंत पंचमी” हा पहिला ज्ञात लेख मराठी विकिपीडियावर तयार झाला. विकिपीडियाच्या मराठी अवतारात सध्या ३४८६८ लेख उपलब्ध करण्यात आले असून एकूण संपादनाची संख्या ९ लाखाच्या जवळपास आहे. मराठी विकिपीडिया मध्ये एकूण पानांची संख्या ९४००० असून एकूण सभासद १९६०० पेक्षा जास्त आहेत॰ येथे सध्या १३२ नियमित सदस्य असून अखंड कार्यरत आहेत. दिवसाचे २४ तास जगभरातून यामध्ये भर घालणे चालू आहे. हे सर्व सदस्य नियमितपणे या वेबसाइटसाठी काम करीत आहेत.

मराठी विकिपीडियाचा प्रचालक म्हणून अभ्यास करील असताना असे लक्षात आले की देवनागरी लिपीमध्ये लिहिताना सामान्य जणांना येणार्‍या अडचणी या मराठी विकिपीडिया ला सध्या मारक ठरीत आहेत. इंग्रजी ही जगाची भाषा असल्याने आजकाल प्रत्येकाला इंग्रजी मध्ये टाइप करता येते पण त्याच सहजतेने मराठी मध्ये टाइप करणे अथवा लिहिणे बहूसंख्य लोकांना जमत नाही. अशा वेळेस साहजिकच जे सोपे आहे त्याकडे धावण्याचा कल असल्याने मराठी पेक्षा इंग्रजीकडे धावण्याचा मोह सर्वांना होतो. आज बहुसंख्य मंडळींना मराठी विकिपीडिया माहिती आहे आणि ते मराठी विकिपीडिया फक्त माहिती पहाण्यासाठी भेट देतात पण या ज्ञान कोशात भर घालणे ही तितकेच महत्वाचे आहे. आज मराठी मध्ये असंख्य वेब साइट्स, ब्लॉग्स लिहिले जातात पण त्यातल्या बर्‍याच लेखकांना त्यात भर कशी घालायची याचे फारसे ज्ञान नसते. एमेल सुद्धा जवळ जवळ सर्वच जण देवनागरी च्या ऐवजी रोमन मधेच लिहिणे जास्त पसंत करतात. आज सगळे संगणक रोमन लिपीचा की बोर्ड वर देत असल्याने देवनागरी संगणकावर लिहिणे हे असंख्य जणांना अवघड गोष्ट आहे. अनेक जण या बाबतीत नाराजी व्यक्त करतात. अगदी गुगल च्या सर्च इंजिनवरही मराठी शब्द शोधणे ही सोपी गोष्ट नाही. मराठी टायपिंग म्हणजे कटकट अशी अनेकांची धारणा असते. त्यामुळे साहजिकच अनेक मराठी मंडळी मराठी विकिपीडिया पासून किंवा मराठी विकिपीडियाच्या संपादन पासून वंचित राहतात.

या सर्व अडचणी विचारात घेता मराठी विकिपीडिया मधील काही संपादकांनी विविध पर्याय लेखकांना देण्याचा प्रयत्न केला आहे. मराठी विकिपीडिया वर एक देवनागरी फॉन्ट दिलेला आहे. हा उनिकोड फॉन्ट असून वापरायला अतिशत सोपा आहे. मराठी विकिपीडियाच्या कुठल्याही पानावर उजव्या कोपर्‍यात “देवनागरी” अशी अक्षरे असून त्याच्या शेजारी एक छोटी चौकट आहे. त्या चौकटीत ‘टिक’ केले की मराठी विकिपीडियावर आपण देवनागरी मध्ये लिहायला सुरुवात करू शकतो.

काही जणांना हा देवनागरी फॉन्ट वापरणे काहीसे अवघड जात असेल तर त्यांनी निराश व्हायचे काहीच कारण नाही. त्यासाठी इंटरनेट च्या जाळ्यात अनेक सोयी आहेत. त्या अशा:

  1. गूगल ने मराठी ट्रान्सलेटरेशन टुल तयार केले आहे. http://www.google.com/transliterate या मध्ये रोमन मध्ये लिहिलेला शब्द स्पेस बार दाबल्यावर देवनागरी लिपीमध्ये रूपांतरित होतो. या मध्ये काही ओळी लिहून त्या कॉपी करून मराठी विकिपीडिया वर तक्ता येऊ शकतात.
  2. तामिळ क्यूब ने एक उनिकोड कन्व्हर्टर तयार केला असून ही सुविधा मराठी लेखांसाठी उपयोगी पडू शकते. http://www.tamilcube.com/translate/marathi.aspx
  3. क्वीलपॅड या वेब साईट मध्ये भारतातील विविध भाषांमध्ये लिखाण करायची सुविधा दिली आहे. http://www.quillpad.in/marathi/. त्यामध्ये मराठी भाषा निवडून देवनागरी मध्ये लिखाण करता येते.
  4. ज्यांना देवनागरी लिपीमधील लिखाण एका ठिकाणी लिहून दुसरीकडे कॉपी करणे अवघड जात असेल त्यांच्यासाठी अजून एक झकास सोय ‘एपिक’ नावाचा एका भारतीय ब्रौझर मध्ये आहे. http://www.epicbrowser.com/ . यात 12 भारतीय भाषांसह एकूण 20 जागतिक भाषांमध्ये कोणत्याही इंटरनेटवरील खिडकीमध्ये लिहायची सोय आहे. हा ब्रौझर एकदाच आपल्या संगणकावर उतरवून घेतल्यावर आपल्याला हवे असलेले कोणतेही पान त्या ब्रौझर मध्ये उघडायचे आणि ज्या खिडकी मध्ये आपल्याला लिहायचे आहे तेथे गेल्यावर त्या खिडकीच्या उजवीकडील वरील कोपर्‍यात भाषांचा पर्याय येतो. तेथे मराठी भाषा निवडून त्या मुख्य खिडकीत सरळ लिहीत सुटायचे. प्रत्येक रोमन लिपीतील शब्दाचे देवनागरी मध्ये आपसूक भाषांतर केले जाते. जिथे एका रोमन शब्दाचे अनेक देवनागरी शब्द होऊ शकतात तेथे तसे पर्याय पाहायला मिळतात.
  5. आता अनेक लेखक असे म्हणू शकतील की वरील सर्व पर्यायांना इंटरनेट असणे किंवा संगणकावर इंटरनेट चालू राहणे आवश्यक आहे. जर काही मंडळींना आधी माहिती पूर्ण लिहून मगच मराठी विकिपीडियावर भरायची असेल तर त्यांच्यासाठी मायक्रोसोफ्ट ने एक सुंदर सोय केली आहे. http://specials.msn.co.in/ilit/Marathi.aspx या वेबसाइट वरून काही माहिती आपल्या संगणकात उतरवून घ्यायची आणि संगणकात कंट्रोल पॅनल मधील ‘भाषा’ मध्ये काही छोटेसे बादल केले तर संगणकाच्या लँग्वेज बार मध्ये मराठी भाषा येऊन बसेल. ती भाषा निवडली की अगदी सहज पाने वर्ड, एक्सेल, पॉवर पॉइंट मध्ये कोठेही कसेही लिखाण करता येईल. हे लिखाण करण्यासाठी इंटरनेटची आवश्यकता नाही. तसेच जिथे एका रोमन शब्दाचे अनेक देवनागरी शब्द होऊ शकतात तेथे तसे पर्याय पाहायला आहेतच.

तात्पर्य, देवनागरी लिहिणे हे आता अगदी सोपे झाले आहे. मराठी विकिपीडिया मध्ये भर घालण्यासाठी आणि मराठी विकिपीडिया उतरोत्तर वाढवण्यासाठी ज्या अडचणी येतात त्यावर विकिपीडिया ची तांत्रिक मंडळी अहोरात्र काम करीत असतात.

दिनांक १८ ते २० नोव्हे. २०११ या काळात मुंबई येथे “WikiConference India 2011″ भरवली जात आहे. या सम्मेलनात ‘मराठी विकिपीडिया’ हा अतिशय प्राधान्याने घेतला गेला आहे. यात मराठी भाषेतून काही भाषणे आणि चर्चासत्र आयोजित केली असून महाराष्ट्रातील नव्हे तर जगभरून मराठी भाषिक आणि अन्य भाषिक येथे येणार आहेत. त्याचप्रमाणे मुख्य संमेलनात मराठी विकिपीडिया बरोबरच अन्य भारतीय भाषां संदर्भात माहितीची देवाणघेवाण आणि चर्चा आयोजली आहे.

मराठी विकिपीडिया पाहण्यासाठी http://mr.wikipedia.org  वर भेट द्या आणि मराठी विकिपीडिया मध्ये आपण सारे आपल्याकडे असलेल्या ज्ञानाची भर घालूया.

मराठी विकिपीडियाची संक्षिप्त आकडेवारी:

 

तुम्ही विकिपीडियाबद्दल खरंच जाणता !

हा मूळ लेख http://techmr.wordpress.com वर अक्षय सावध यांनी लिहिला असून येथे प्रकाशित झाला आहे; येथे तो परवानगीने पुन:प्रकाशित केला आहे.

आजच्या जगात ज्ञान हेच धन आहे. आज ज्याच्या जवळ जास्त माहिती तो जास्त सुरक्षित आहे. त्याच मुळे आज ज्ञानाची किंमतही वाढली आहे. जसे की, कोणत्याही महाविद्यालयात प्रवेश घ्या किंवा कोणतेही पुस्तक घ्या, ते फ़ारच महाग झाले आहे. बरेचदा महागाईमुळे आपल्याला आपल्या ज्ञानाच्या भुकेला मुरड घालावी लागते.


जर हे सर्व ज्ञान मोफ़त उपलब्ध झाल्यास किती छान होईल. असाच विचार  ’जिमी वेल्स’ यांनी केला व त्यावर कृती सुध्दा केली. त्यातूनच Wikipedia चा जन्म झाला. ज्ञानाचे अपरिमीत भंडार लोकांसाठी खुले झाले, ते पण मोफ़त. आपल्या पेकी बरेच लोकांना याबद्दल माहीती असेल पण Wikipedia बरोबरच Wikimedia या समुहाचे अजुन अनेक प्रकल्प आहेत. ते सुध्दा अनेक भाषेतुन उपलब्ध आहेत. हे सर्व मराठीत सुध्दा उपलब्ध आहे. त्याच बद्दल आपण जाणून घेवू.

विकिपीडिया

विकिपीडिया

विकिपिडीया हा प्रकल्पाचा उद्दिष्ट जगातील सर्व भाषेत ज्ञानकोष तयार करणे हा होय. विकिपिडियाचा जन्म १ जानेवारि २००१ ला झाला. आता यात २७३ विविध भाषेत १ करोडच्या वर लेख आहे. यात सर्वात समोर इंगजी भाषा आहे. मराठीत आता ३२,२५६ विविध विषायावरिल लेख आहे व ते वाढत आहेत.
याच प्रमाणे विकिपिडियाचे अनेक प्रकल्प आहेत ते आपण एकेक करुन पाहू.

१. Wikipedia – मुक्त ज्ञानकोश

ह्या प्रकल्पात विविध विषयावर लेख लिहिले आहे. हे लेख मायाजाळावरिल स्वयंसेवक लिहितात. आपल्याला जर संगणक विषयी, नायजेरिया बद्दल किंवा भारताचा इतिहास जाणायचा असेल तर येथे सर्व उपलब्ध आहे. हि माहिती मराठीतही उपलब्ध आहे.
दुवा –  http://en.wikipedia.org
मराठी विकिपिडियाला भेट देण्यासाठी –  http://mr.wikipedia.org

२. Wiktionary – शब्दकोश

ह्या प्रकल्पात विविध भाषी मोफ़त शब्दकोश प्रत्येक भाषेत तयार करायचा आहे. याचा अर्थ एका भाषेचा उपयोग करुन सर्व भाषेतील सर्व शब्दाची व्याख्या करने. या प्रकल्पाची सुरुवात दिसेंबर २००२ ला झाली. आतापर्यंत यात १५० विविध भाषेत ३० लाख शब्द साठा आहे.दुवा – http://en.wiktionary.org
मराठीतील प्रकल्प  दुवा –  http://mr.wiktionary.org.

मराठीतील लेख लिहिण्यासाठी आपण मराठी विकिपिडियावर जावे व मराठीतील लेखांची संख्या वाढवावी.

३. Wikiquote  – अवतरणे

यात विविध प्रसिध्द लोकांचे, पुस्तकातील वा चित्रपटातील अवतरणे घेतली आहे. यात म्हणी , वाक्यप्रचार, घोषणा इ चा समावेश आहे. याची सुरुवात जुले २००३ मध्ये झाली. दुवा –  http://en.wikiquote.org/wiki/Main_Page
मराठीतील प्रकल्प दुवा –  http://mr.wikiquote.org

४. Wikibooks  – ग्रंथसंपदा

या प्रकल्पात मोफ़त इ-पुस्तके, विविध भाषा अभ्यासक्रम इ. चा साठा तयार करणे. याच मुख्य उद्देशः विद्यार्थाना व शिक्षाकांना स्वसाहायता व्हावी याकरीता. येथे  विविध पुस्तके मिळू शकतात.
याचा दुवा – http://en.wikibooks.org/

५. Wikisource – स्त्रोतपत्रे

हा विविध भाषेतील प्रकल्प नोव्हेंबर २००३ ला मोफ़त व उपलब्ध असलेले कागदे जमा करण्यासाठी सुरु झाला. यामुळे आता महत्वाचे अनेक कामे जसे की कोणत्याही देशाचे संविधान इ गोष्टी साठवून ठेवता येतात व त्याचे भाषांतर सुद्धा करता येते. यात आता पर्यंत ८.८ लाख विविध कागदे जमा झाली आहे. येथेच मला भारतीय संविधान भेटले.
याचा दुवा –  http://en.wikisource.org/

६.  Wikiversity  –  विद्यापीठ

हा प्रकल्प माहिती, शिकण्यारे समूह सोबतच संशोधन करण्यासाठी वाहिलेले आहे. याची सुरुवात १५ ऑगष्ट २००६ ला झाली.  हा फ़ार महत्व पुर्ण प्रकल्प आहे. हा फ़क्त विश्वविद्यालया संबधीतच नाही तर कोणत्याहि पातळीवरिल विद्यार्थास मदत होइल असे आहे. यात २०१० पर्यत ३०,००० प्रवेश आहेत.
याचा दुवा –  http://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:Main_Page

७. Wikimedia Commons- सामायिक भंडार

या प्रकल्पात मोफ़त छायाचित्रे, नकाशे , व्हिडिओज, अ‍ॅनिमेशन इ चा समावेश आहे. याची सुरुवात सप्टेंबर २००४ ला झाली.
याचा दुवा –  http://commons.wikimedia.org/

८. Wikispecies  –  प्रजातीकोश

या प्रकल्पात विविध सजीव प्राण्यांबद्दल माहिती भेटेते. याची सुरुवार १४ सप्टेंबर २००४ ला झाली. हा प्रकल्प खास करुन वेज्ञानिक गोष्टी साठी आहे. यात २०१० पर्यंत २४ लाख लेख आहेत.
याचा दुवा –  http://species.wikimedia.org/

याच बरोबर खालील काही प्रकल्प आहे.

९. Wikinews – बातम्या

यात विविध बातम्या लिहिता येतात. याचे मुख्य काम म्हणजे बातमीची खात्री करणे व विश्वासह्रायता तपासणे हे होय.
दुवा –  http://en.wikinews.org/wiki/Main_Page

१०. Media Wiki

हे एक सॉफ़्ट्वेअर आहे. जे की सर्व Wikimedia समुह व इतर संकेतस्थळे वापरतात.
दुवा-  http://meta.wikimedia.org

याच प्रमाणे अनेक प्रकल्प wiki-  वा  -pedia या नावाने सुरु आहेत. पण वरिल १० प्रकल्प सोडुन कोणताही प्रकल्प  Wikimedia  या समूहाचा नाही. त्याच प्रमाणे Wikimedia वरिल सर्व माहिती वाचनासाठी व वापरण्यासाठी मोफ़त आहे.

याच वर्षी विकिपिडियाला १० वर्षे पुर्ण झाली. आता विकिपिडिया भारतातकडे खास लक्ष देणार आहे. त्यासाठी त्यांनी भारतीय भाषेचा प्रकल्प सुरु केला आहे.

आपल्याला हा लेख कसा वाटला ते कळवा. त्याच प्रमाणे अधिक माहिती असल्यास सर्वांसोबत वाटा.

 

अजाईल मेथडॉलॉजी -भाग ७

ही लेखमालिका अतिथी लेखक श्री. प्रशांत पुंड खास टेक मराठीसाठी लिहित आहेत. प्रशांत हे सॉफ्टवेअर मेथडॉलॉजीज, SDLC या संदर्भात कन्सलटंट आणि मेंटर म्हणून काम करतात. आतापर्यंतच्या त्यांच्या २५ वर्षाच्या करीयरमधे त्यांनी अनेक कंपन्यांमधे एक्झिक्युटीव पदावर जबाबदारी पार पाडली आहे. आजवर त्यांनी ७५ हून अधिक कंपन्यांमधे ४०० हून अधिक ट्रेनिंग सेशन्स घेतली आहेत. सध्या अजाईलसॉफ्ट मेथडॉलॉजीज ही स्वत:ची कंपनी स्थापन करून CEO या पदावर कार्यरत आहेत. अजाईलसॉफ्ट मेथडॉलॉजीज ही कंपनी सॉफ्टवेअर मेथडॉलॉजीज, आय. टी. सिक्युरीटी, SDLC या संदर्भात ट्रेनिंग व कन्सलटन्सी या सेवा पुरविते.

या लेखमालेतील मागील लेख आपण येथे वाचू शकता

अजाईल मेथडॉलॉजी – भाग १

अजाईल मेथडॉलॉजी – भाग २

अजाईल मेथडॉलॉजी – भाग ३

अजाईल मेथडॉलॉजी – भाग ४

अजाईल मेथडॉलॉजी – भाग -५

अजाईल मेथडॉलॉजी – भाग -६

स्क्रममधील स्प्रिंटबद्दल चर्चा केल्यानंतर आता प्रत्येक स्प्रिंटच्या शेवटी काय घडतं ते पाहू.

स्क्रम ही iterative आणि incremental पद्धत असल्यामुळे प्रत्येक स्प्रिंटच्या शेवटी Product owner किंवा customer ला अभिप्रेत असलेली business value मिळणं अपेक्षित असतं. ही business value त्या स्प्रिंटमधे काम करून तयार केलेल्या product increment द्वारा दाखविली जाते. Product ownerआणि इतर सहभागी घटक(stakeholder) यांना हे product increment दाखविण्याचा कार्यक्रम म्हणजे Sprint review meeting!

स्प्रिंट रिव्ह्यु मिटींग:

मुख्य उद्देश हा product increment कशा प्रकारे चालतं हे दाखविणे व त्यावर प्रतिक्रिया घेणे, हा असतो. सर्व stakeholders या मिटींगमधे सहभागी होतात.  पण power point slides, भाषणबाजी, हारतुरे यांना यामधे मज्जाव असतो.

“या स्प्रिंटमधे आम्ही हे develop केलं आहे, ते असं चालतं” हे demonstrate करण्याचं काम टीम  करते. यावर stakeholders प्रतिक्रिया देतात. काही features मधे बदल करणे Business value नुसार मान्य करण्याजोगे असेल तर product owner असे बदल Product backlog मध्ये प्राधान्यक्रमानुसार करतो.

स्प्रिंट रिट्रोस्पेक्टिव्ह:

स्प्रिंट रिव्ह्यू झाल्यानंतर product owner, scrum master आणि team असा ’आतला’ गट झालेल्या स्प्रिंटची पडताळणी करण्यास बसतो. याला स्प्रिंट रिट्रोस्पेक्टिव्ह असे म्हणतात. आपण कोणत्या गोष्टी योग्य प्रकारे करतो आहोत, कोणत्या गोष्टींमध्ये सकारात्मक बदल अपेक्षित आहेत, याचा उहापोह येथे केला जातो. प्रत्येकाने यामध्ये स्वत:चे मत नोंदविणे, सुचना करणे अपेक्षित असते. पुढच्या स्प्रिंटमध्ये, सदर सूचनांपैकी कोणत्या अमलांत आणायच्या, हेदेखील ठरते. याची अंमलबजावणी खरोखरच नंतरच्या स्प्रिंटमध्ये होईल, ही जबाबदारी Scrum Master वर असते.

स्प्रिंट रिट्रोस्पेक्टिव्ह बरोबरच sprint cycle संपतं आणि मंडळी पुढच्या स्प्रिंटच्या sprint planning meeting साठी तयार होतात.

आपण पाह्यलं की स्र्कममध्ये फक्त तीन roles आहेत. तसेच sprint planning meeting, daily scrum, sprint review आणि sprint retrospective अशा activities किंवा ceremonies आहेत. Product backlog, Sprint backlog, Burndown chart अशा artifacts आहेत. या सर्वांनी मिळून बनलेलं हे एक framework आहे. Development activities कशा करायच्या याबद्दल काहीही दिलेलं नाही. यामुळे बर्‍याच वेळा test driven development, re-factoring, user’s stories अशा Extreme Programming च्या कल्पना येथे वापरल्या जातात. Framework implementation मध्ये Engineering practices किंवा development techniques यामध्ये वैविध्य असू शकतं. पण Scrum च्या मूळ गाभ्याला धक्का लागणार नाही याची काळजी घेतली तर फायदा होतो.

या लेखमालेत ’अजाईल मेथडॉलॉजी’ ही काय भानगड आहे, याचं उत्तर संक्षिप्त स्वरूपात देण्याचा प्रयत्न केला आहे. या विषयांवर  बरेच साहित्य उपलब्ध आहे; त्याचा वाचकांनी जरूर लाभ घ्यावा.

ही लेखामाला ’अजाईल मेथडॉलॉजी’ या विषयाचीओळख करून देणारी  आहे. याविषयी आणखी लेख हवे असल्यास / काही प्रश्न असल्यास आपण खाली comments मध्ये जरूर लिहावे.

श्री. प्रशांत पुंड यांना येथे संपर्क करू शकता –
Linked In: http://www.linkedin.com/pub/dir/Prashant/Pund/
Blog : http://pundprashant.wordpress.com/
E-mail: prashant.pund at agilesoft.in