HTML भाग १: ओळख

बरं कामापुरती HTML कित्येकांना येते, जे लोक नेटवर सतत सर्फिंग करत असतील, विविध ब्लॉग्जवर कमेंट्स देत असतील, त्यांना HTML च्या काही थोड्याफार फॉर्मॅटिंग टॅग्ज माहित असतील. पण कित्येक जण असेही आहेत, ज्यांना HTML चे किंचीतही ज्ञान नसेल… अश्यांसाठी, ह्म्म, नक्कीच HTML ला नवख्या असणार्‍यांसाठी ही लेखमालिका आम्ही सुरू करीत आहोत, त्याचा हा पहिला भाग, म्हणजेच HTML ची ओळख…!

या लेखात HTML काय आहे, HTML चा उपयोग काय, वेब पृष्ठे काय असतात, वेब डॉक्युमेण्ट्स काय असतात, HTML कशी शिकता येईल, त्यासाठी कोण-कोणती साधने/टूल्स लागतील, हे आपण पाहणार आहोत… नंतर या लेखमालिकेच्या पुढील भागांमध्ये HTML मधील विविध टॅग्जचा योग्य उदाहरणांसहित वापर, व इतर बरीच माहिती आपण समजावून घेणार आहोत… लेखाबाबत काही शंका असतील, तर त्या प्रतिक्रियांच्या रुपात अवश्य कळवा…

HTML काय आहे?

HTML ही एक संगणकीय भाषा आहे, ज्याद्वारे वेब पृष्ठे बनवले किंवा सजवले जातात.

• HTML हे Hyper Text Markup Language चे संक्षिप्त रूप आहे.

• HTML ही एखादी प्रोग्रॅमिंग लॅन्ग्वेज नसून मार्क-अप लॅन्ग्वेज आहे, हे प्रथम ध्यानात घ्या.

• मार्क-अप लॅन्ग्वेज ही अनेक मार्क-अप टॅग्जचा संच असते.

• HTML अशाच काही मार्क-अप टॅग्जचा वापर वेब पृष्ठे बनवण्यासाठी किंवा सजवण्यासाठी करते.

HTML टॅग्ज

HTML मार्क-अप टॅग्जना सामान्यतः HTML टॅग्ज म्हणून संबोधले जाते.

• HTML टॅग्ज हे सांकेतिक शब्द असतात व ते कोनिय कंसांनी आच्छादलेले असतात. उदा. <html>

• HTML टॅग्ज सामान्यतः जोड्यांमध्येच येतात. उदा. <b> आणि </b>

• या टॅग्जच्या जोडीतील पहिली टॅग ही स्टार्ट/ओपनिंग टॅग असते, तर दुसरी टॅग ही एण्ड/क्लोजिंग टॅग असते.

• जर या लेखामधील एखाद्या उदाहरणामध्ये तुम्हाला अजुनही अपरिचित असलेल्या टॅग्ज दिसल्या तर मुळीच घाबरून जाऊ नका. लेखाच्या उत्तरार्धापर्यंत तुम्हाला त्या टॅग्जविषयी योग्य माहिती निश्चितच मिळेल!

HTML डॉक्युमेण्ट्स आणि वेब पृष्ठे

• HTML डॉक्युमेण्ट्स हे वेब पृष्ठांचे वर्णन करतात.

• HTML डॉक्युमेण्ट्स मध्ये HTML टॅग्ज आणि साधा मजकूर असतो/असू शकतो.

• HTML डॉक्युमेण्ट्सना वेब पृष्ठे देखील म्हटले जाते.

तुमच्याकडे असणारे एखादे वेब ब्राउजर (उदा. इंटरनेट एक्स्प्लोरर, मोझिला फायरफॉक्स, ओपेरा इत्यादी) वापरण्यामागचा मूळ उद्देश एवढाच की HTML डॉक्युमेण्ट्स वाचणे आणि तुम्हाला समजण्यासाठी त्यांना वेब पृष्ठे म्हणून दर्शवणे. वेब ब्राउजर HTML टॅग्ज जशाच्या-तशा न दर्शवता त्यांचा वापर करून व्यवस्थित सजवलेले वेब पॄष्ठ दर्शवते.

खालील एक सोपे HTML उदाहरण बघा:

<html>
<body>
<h1>पहिली हेडिंग (शिर्षक)</h1>
<p>परिच्छेद</p>
</body>
</html>

वरील उदाहरणाची कारणमीमांसा:

• <html> आणि </html> मधील सर्व मजकूर वेब पृष्ठाचे वर्णन करतो.

• <body> आणि </body> मधील मजकूर हा पृष्ठाचा दर्शनिय भाग आहे, म्हणजे तो वेब पृष्ठावर तुम्हाला दिसू शकतो.

• <h1> आणि </h1> मधील मजकूर हा शिर्षकासारखा जरा मोठा दिसेल.

• <p> आणि </p> मधील मजकूर परिच्छेद दर्शवेल.

या लेखाचा उपयोग घेण्यासाठी तुम्हाला काय लागेल:

• कोणतेही HTML एडिटर, उदा. नोटपॅड

• कोणतेही वेब ब्राउजर उदा. इंटरनेट एक्प्लोरर/मोझिला फायरफॉक्स/गुगल क्रोमिअम इत्यादी

आणि कशाची मुळीच गरज पडणार नाही:

• कार्यशील इंटरनेट जोडणी

• वेब सर्व्हर

• वेब साइट

(क्रमश…)

ओळख विन्डोज रेजिस्ट्रीची…

महत्वाची सुचना:

जरी तुम्हाला थोडेफार पूर्वज्ञान आणि माहिती असेल की तुम्ही नेमके काय करत आहात आणि त्यामुळे काय होईल, तरी रेजिस्ट्री सोबत काम करणे (खेळणे!) हे खुप धोकादायक असू शकते. रेजिस्ट्रीमध्ये चुकीचे बदल केल्याने तुमच्या विन्डोज संगणकामध्ये अनेक प्रकारचे तांत्रिक बिघाड येऊ शकतात, जे पुनःप्रस्थपित केल्याशिवाय व्यवस्थित होऊ शकत नाहीत. माझी तुम्हाला एकच विनंती आहे की, जर तुम्हाला यासंबंधी योग्य व सखोल माहिती नसेल तर ह्या लेखामध्ये सांगितलेल्या गोष्टी तुमच्या विन्डोज संगणकावर करून पाहू नका. आणि जरी तुम्हाला याबद्दल थोडीफार माहिती असली तरीही तुम्ही नेमके काय करता आहात आणि ते केल्याने पुर्वीच्या तुलनेने काय बदल होऊ शकतात, याची योग्य माहिती हाताशी ठेऊन काळजीपूर्वक रेजिस्ट्री फाईल्स हाताळा.

या लेखामध्ये मी विन्डोज एक्स पी मधील रेजिस्ट्रीसह कसे काम करावे, ते सांगणार आहे. शिवाय यामध्ये योग्य जागी (आवश्यक असल्यास) चित्रासंह मार्गदर्शन केलेले आहे. ह्या लेखाद्वारे तुम्ही रेजिस्ट्री फाईल्स आयात व निर्यात कशा करू शकाल, रेजिस्ट्रीमधील मुळ व्हॅल्यूज कशा बदलू शकाल, नविन व्हॅल्यूज आणि कीज कशा जोडू शकाल, आणि शेवटी रेजिस्ट्री फाईल्स कशा लिहिल्या जातात, यांबद्दल तुम्हाला माहिती मिळेल.

रेजिस्ट्री एडिटर उघडणे:

या पायरीमध्ये रेजिस्ट्री एडिटर कसे उघडावे, ते आपण पाहू.
खालीलपैकी कोणत्याही एका पर्यायाने रेजिस्ट्री एडिटर उघडता येईल:
१) स्टार्ट मेन्यूमधील “Run” वर क्लिक करून काही क्षणांत “Run” विन्डो उघडेल. त्यात regedit असे टाईप करून “ओके” वर क्लिक करा.
२) Winkey (विन्डोज कळ) + R दाबूनही “Run” विन्डो उघडेल, त्यात regedit टाईप करून “ओके” क्लिक करा.
३) Ctrl + Shift + Esc किंवा Ctrl + Alt + del यांपकी एका कॉम्बिनेशनने “Task Manager” विन्डो उघडेल. त्यात फाईल ड्रॉपडाऊन मेन्यूमधून “New task” वर क्लिक करून उघडलेल्या नविन विन्डोमध्ये regedit टाईप करून “ओके” क्लिक करा.

रेजिस्ट्री एडिटरबद्दल माहिती:

वरील पायरीत ओके दाबल्यानंतर खालील चित्रात दिसत असल्यासारखी विन्डो उघडेल, यालाच रेजिस्ट्री एडिटर म्हणतात.
या एडिटर मध्ये तुम्हाला डाव्या बाजूच्या पॅनेलमध्ये HKEY_CLASSES_ROOT, HKEY_CURRENT_USER, HKEY_LOCAL_MACHINE, HKEY_USERS, and HKEY_CURRENT_CONFIG हे फोल्डर्स दिसत असतील, या मुख्य पाच फोल्डर्संना “hives” आणि त्यामधील सबफोल्डर्संना “keys” असे म्हणतात. खालील चित्रामध्ये मी HKEY_CURRENT_USER\Software\Microsoft या ठिकाणी आहे.

तर अशाप्रकारे तुम्ही रेजिस्ट्री एडिटर मध्ये कोठेही नॅव्हिगेट करू शकता.

रेजिस्ट्री कीज निर्यात करणे.

कोणत्याही किंवा सर्वच रेजिस्ट्री कीजमध्ये बदल करण्याअगोदर त्या निर्यात (एक्पोर्ट) करता येतात.

यामुळे तुम्ही केलेले बदल मुळ स्थितीत (पहिले होते तसे) आणायला एकदम सोपे जाते.

जी की (key) तुम्हाला निर्यात करायची असेल, त्यासाठी त्या “की”वर राईट क्लिक करून Export हा पर्याय निवडा.

वरीलप्रमाणे Export हा पर्याय निवडल्यावर तुम्हाला जे लगेच लक्षात येईल, असे नाव देऊन इच्छित ठिकाणी सेव्ह करा. खालील चित्रामध्ये मी उदाहरणादाखल HKCU_Software_Microsoft हे एक्पोर्ट केलेल्या “की”ला नाव दिले आहे.

रेजिस्ट्री फाईल्स आयात करणे.

समजा तुम्ही एक्पोर्ट केलेल्या की मध्ये काही बदल केले आणि तुम्हाला ते पुसून पुर्वीसारखे करायचे आहे (म्हणजेच मुळस्थितीत आणायचे आहे), त्यासाठी तुम्ही निर्यात (एक्स्पोर्ट) केलेली रेजिस्ट्री की फाईल (या आधीच्या पायरीमध्ये पहा) आयात (इंपोर्ट) कशी करायची, हे देखील तुम्हाला माहीत असायला हवे.

जर तुम्ही त्या एक्पोर्ट केलेल्या की मध्ये काहीही बदल केलेले नसतील, तर त्या की फाईलवर डबल क्लिक केल्याने ती रेजिस्ट्रीमध्ये आपोआप मर्ज होते.

नाहीतर त्या रेजिस्ट्री की फाईलवर राईट-क्लिक करून Merge हा पर्याय निवडा.

अगोदरपासून अस्तित्वात असलेल्या व्हॅल्यूज बदलणे.

आतापर्यंत तुम्हाला रेजिस्ट्रीमधील निरनिराळ्या कीज मध्ये कसे नॅव्हिगेशन करावे आणि त्यांच्यामध्ये काही बदल करण्याअगोदर त्या कशा बॅकअप घेतल्या जातात, हे तुम्ही शिकलात.

निश्चितच आता हे बदल नेमके कसे केले जातात, हे जाणून घेण्याची उत्सुकता तुम्हाला लागली असेल.

रेजिस्ट्री व्हॅल्यूज (व्हॅल्युज) मुख्यत्वे तीन प्रकारच्या असतात, ज्यांच्यासह तुम्ही यानंतर काम करणार आहात:
STRINGS, DWORDS, आणि BINARY व्हॅल्यूज…
इतरही अनेक व्हॅल्यूज आहेत, पण त्या सर्वांपैकी या तीन किंमतींसह तुम्ही अगदी ९९% काम करणार आहात.

* अगोदरच असलेली STRING व्हॅल्यू बदलण्यासाठी, तीच्यावर डबल क्लिक करा आणि Value data मध्ये तुम्हाला हवी असलेली व्हॅल्यू टाका.

* अगोदरच असलेली DWORD व्हॅल्यू बदलण्यासाठी तुमच्याकडे दोन पर्याय असतात, हेक्जाडेसिमल (१६ अंकी) आणि डेसिमल (दशमान) पद्धत…
येथे मात्र लक्षात ठेवा, तुम्ही कोणत्या पद्धतीचा वापर करून व्हॅल्यूज भरता आहात,
उदा. हेक्जाडेसिमल मधील २०० ही व्हॅल्यू डेसिमल पद्धतीमध्ये २५६ आहे, आणि डेसिमल मधील २०० साठी हेक्जाडेसिमल मधील c8 ही व्हॅल्यू आहे.

* बायनरी (द्विमान) व्हॅल्यूज बदलणं तसं जरा अवघड काम आहे, कारण त्या व्हॅल्यूज हेक्जाडेसिमल मध्ये लिहिलेल्या असतात. आवश्यक व्हॅल्यूज या दोन अंकी असतात आणि त्यांचा फॉर्मेट 00 01 02 0F FF असा काहीसा असतो आणि प्रत्येकीसोबत वेगवेगळ्या व्हॅल्यूज असतात. खालील चित्रातून तुम्हाला ह्याबद्दल थोडीशी कल्पना येईलच.


01 ते 00 किंवा 00 ते 01 अशा किंमतींशिवाय इतर बायनरी व्हॅल्यूज बदलण्याची प्रक्रिया किंचितच वापरली जात असेल.

नविन व्हॅल्यूज जोडणे

जुन्या (अगोदरच अस्तित्वात) असलेल्या व्हॅल्यूज बदलण्यासारखीच ही प्रक्रिया आहे, फक्त येथे तुम्हाला त्या जोडलेल्या किंमतीला नाव द्यावे लागते.

रेजिस्ट्री एडिटर मधील तुमच्या उजव्या बाजूला दिसणार्‍या मोकळ्या जागेत राइट-क्लिक करून New > String Value किंवा तुम्हाला हवी असलेली व्हॅल्यू निवडा.

आणि त्यानंतर तुम्हाला हवे असलेले नाव टाका.

त्यानंतर तुम्ही त्यात तुम्हाला हवी असलेली व्हॅल्यू टाकू शकता, जे की आपण मागील एका पायरीमध्ये पाहिले आहे (अगोदर असलेल्या व्हॅल्यूज बदलणे.), या पायरीतील प्रक्रियेप्रमाणे तुम्हाला हवी असलेली नविन व्हॅल्यू टाका.

नविन कीज जोडणे

नविन व्हॅल्यूज जोडण्याबरोबरच, जर तुम्ही रेजिस्ट्रीद्वारे ग्रुप पॉलिसी व्हॅल्युज जोडण्यासाठी प्रयत्न करीत असाल, तर ही माहिती तुम्हाला नक्कीच मदत करू शकेल.
तुम्हाला हव्या असलेल्या बहुतेक कीज बाय-डिफॉल्ट तेथे नसतात.

तर समजा तुम्हाला HKEY_CURRENT_USER\Software\Policies\Microsoft यामध्ये एक “की” जोडायची आहे, ती कशी जोडाल?

अगदी सोप्पं आहे, डाव्या बाजुला दिसणा‍र्‍या पॅनेलमधील फोल्डर ट्री मधील HKEY_CURRENT_USER\Software\Policies\Microsoft यावर राइट-क्लिक करून New > Key हा पर्याय निवडा.

आता तुम्हाला हवे असलेले नाव त्या “की”ला द्या.

व्हॅल्यूज आणि कीज उडवणे

सर्वात पहिले एक लक्षात ठेवा, जेव्हा तुम्ही कीज किंवा व्हॅल्यूज उडवता, तेव्हा त्या कायमच्या उडवल्या जातात, कारण तेथे कोणत्याही प्रकारची रीसायकल बीन नसते, उडवलेल्या फाइल्स रीस्टोअर करण्यासाठी!! 😉

की किंवा व्हॅल्यू उडवण्यासाठी त्यांच्यावर राइट-क्लिक करून Delete हा पर्याय निवडावा.
अजुन एक गोष्ट लक्षात ठेवा, जेव्हा तुम्ही एखादी “की” डिलीट करता, त्यावेळी त्या “की”च्या सब-कीज सुद्धा उडवल्या जातात!

रेजिस्ट्री फाइल्स लिहिणे

आता आपण थेट .reg फाइल्स लिहिण्याच्या आणि उडविण्याच्या प्रक्रियेकडे वळतो आहोत.
या प्रक्रियेसाठी शक्यतो नोटपॅड किंवा वर्डपॅड वापरा, फाइल लिहिल्यानंतर किंवा त्यात बदल केल्यानंतर ती फक्त .reg या एक्स्टेन्शनने सेव्ह करा.

XP किंवा 2000 या स्वादांसाठी रेजिस्ट्री फाइलची सर्वांत पहिली ओळ खालीलप्रमाणे असते.

Windows Registry Editor Version 5.00

सुचना: विन्डोज 98, ME, NT 4.0 यांसाठी वरील ओळीच्या ऐवजी खालील ओळ लिहावी.

REGEDIT4

आता Windows Registry Editor Version 5.00 या ओळीच्या आणि खालील ओळीच्या मध्ये एक मोकळी ओळ (एन्टर दाबून) सोडावी.
खालील ओळीमध्ये तुम्हाला बदल करावयाची असलेली “की” डिक्लेअर करावी लागेल, त्यासाठी ती ब्रॅकेट्स मध्ये लिहावी.
जर तुम्ही टाकलेल्या ठिकाणी ती “की” अगोदरपासून अस्तित्वात नसेल, तर तेथे ती नविन “की” जोडली जाते.

[HKEY_CURRENT_USER\Key\Subkey]

खालील ओळ जर “String 1” अस्तित्वात नसेल तर “String 1” बरोबर “String 2” अशी स्ट्रिंग तयार करेल, किंवा “String 1″ कडील व्हॅल्यू ” Value 1″ साठी बदलली जाईल.

"String 1"="Value 1"

खालील ओळीतील “Default 1” ही एक स्ट्रिंग आहे आणि त्यासाठी तुम्ही “ऍट” चिन्ह वापरू शकता.

@="Default 1"

जर तुम्ही DWORD व्हॅल्यूज बदलू किंवा नविनतम जोडू इच्छित असाल, तर तुम्हाला त्या हेक्जाडेसिमल मध्ये कशा लिहिल्या जातात, हे माहित असायला पाहिजे.
खालील ओळ “Dword 1” ही DWORD व्हॅल्यू डेसिमल मधील २० एवढी करेल. (येथे डेसिमल २० म्हणजेच आपण dword:00000014 असे लिहिले आहे.); ह्म्म, पण जर “Dword 1” जर अगोदरपासूनच अस्तित्वात असेल, तर ती स्वतःची व्हॅल्यू डेसिमल मधील २० एवढी बदलून घेईल!
या ठिकाणी फक्त एवढंच लक्षात ठेवा, dword:00000009 म्हणजे डेसिमल मधील ९, dword:0000000a म्हणजे डेसिमल मधील १०,….., dword:0000000f म्हणजे डेसिमल मधील १५, dword:00000010 म्हणजे डेसिमल मधील १६,…. आणि क्रमशः…. अशाप्रकारे…!

"Dword 1"=dword:00000014

आता आपण बायनरी व्हॅल्यूज बद्दल पाहू. खालील ओळ, “Binary 1” ही बायनरी व्हॅल्यू, 01 AA 05 55 एवढी करेल.

"Binary 1"=hex:01,AA,05,55

तर आतापर्यंत आपण HKEY_CURRENT_USER\Key\Subkey या ठिकाणी, रेजिस्ट्री फाइलमध्ये स्ट्रिंग, डिफॉल्ट, ड्वॉर्ड आणि बायनरी व्हॅल्यू कशा जोडाव्यात, ते पाहिले, त्याचा एक ओव्हरव्ह्यू खालीलप्रमाणे:


Windows Registry Editor Version 5.00

[HKEY_CURRENT_USER\Key\Subkey]
“String 1″=”Value 1″
@=”Default 1”
“Dword 1″=dword:00000014
“Binary 1″=hex:01,AA,05,55

आता अशा रेजिस्ट्री फाइल्सच्या मदतीने व्हॅल्यूज किंवा कीज कशा उडवल्या जातात ते आपण पाहू.

जर तुम्हाला एखादी “की” उडवायची असेल, तर त्यापुढे (कीच्या सुरूवातीलाच) फक्त एक हायपेन/डॅश/मायनस (-) फाइलमध्ये लावावे.

[-HKEY_CURRENT_USER\Key\Subkey]

जर तुम्हाला एखादी व्हॅल्यू उडवायची असेल (मग ती कोणत्याही प्रकारची असेल), तर त्यासाठी रेजिस्ट्री फाइलमध्ये त्या व्हॅल्यूला मायनस (-) ही व्हॅल्यू असाइन करावी.


"String 1"=-

@=-

“Dword 1″=-

“Binary 1″=-

आता उदाहरणासाठी जर तुम्हाला एका रेजिस्ट्री फाइलमधील, HKEY_CURRENT_USER\Key\Subkey1 या “की”मधील “Dword 1” या ड्वॉर्ड ची व्हॅल्यू डेसिमल मधील १ अशी करायची आहे आणि “String 1” ही व्हॅल्यू उडवायची आहे; तसेच, HKEY_CURRENT_USER\Key\Subkey2 ही “की” उडवायची आहे, खालील कोडींगवरून तुम्हाला ह्या गोष्टी आणखी चांगल्या प्रकारे समजू शकतील:


Windows Registry Editor Version 5.00

[HKEY_CURRENT_USER\Key\Subkey1]
“Dword 1″=dword:00000001
“String 1″=-

[-HKEY_CURRENT_USER\Key\Subkey2]

आता शेवटची गोष्ट, रेजिस्ट्री फाइलमध्ये कमेंट कशी द्यावी, जेणेकरून तुम्ही नंतर भविष्यात कधी ती फाइल पुन्हा एडिट कराल, तेव्हा तुम्हाला काय लिहिले आहे, ते कळायला पाहिजे ना!

कमेन्ट देण्यासाठी त्या ओळीच्या सुरूवातीला सेमीकोलन (;) द्यावा, ज्यामुळे ती ओळ रेजिस्ट्री फाइलमध्ये इग्नोअर केली जाते, म्हणजेच एकप्रकारे कमेंटसारखीच काम करते.


Windows Registry Editor Version 5.00

[HKEY_CURRENT_USER\Key\Subkey1]
;This changes the dword to equal 1 (ही एक कमेंट आहे.)
“Dword 1″=dword:00000001
;This deletes the string value (ही सुद्धा एक कमेंट आहे.)
“String 1″=-

;This deletes the key Subkey2 (आणि ही सुद्धा!)
[-HKEY_CURRENT_USER\Key\Subkey2]

धन्यवाद!